Wednesday, January 23, 2008

Цаг хугацааны товч түүх.

Номыг диагнолдаж, хуудас хуудсаар нь уншдаг гэж онгирдог хүмүүс байдаг. Нэг юм асууяа: - Хокины Цаг хугацааны товч түүх, Монтень –ны Сонгомол эсээ зэргийг уншаад юу ойлгохыг чинь харъяа! (Миний мөхөс танилцуулга илүүц юм. Ямаршуухан номнууд болохыг арын хавтаснаас нь харна бизээ.. энэ номны тухай Баабар гуайн нийтлэл ч бий..)

Хокины ном философийг физикын талаас тайлбарласан мэт, эсвэл физикийн философи асуудлийг хөндсөн мэт.. Ухаарал, мэдлэг, гайхшрал, хошигнол бүгдийг багтаасан мөртлөө тийм товчхон. Юун хүн төрлөхтөн! манай гариг, галактик байтугай манай ертөнц!, бүр цаг хугацааны өөрийнх нь түүхийг нимгэхэн номонд багтаасан гээд боддоо!
Онолын физикийн номыг онигоо шиг үе үе писхийтэл инээж уншина гэдэг өөрөө үнэн кайф.. (гэхдээ би дахиж уншихдаа л инээхчээ болсийм..)

Мөнхийн маргаан болсон хэд хэдэн гол сэдвийг хөндсөн мэт.. (сайн санахгүй нь. Санаанд байгаа хэд нь:)

- Эцсийн агуу үнэн буюу ертөнцийн нэгдмэл онол
- Бүх юм яагаад ийм байна вэ? Арай өөр биш, яагаад яг ийм байна?
- Эрх чөлөө ба хариуцлага. Бид эрх чөлөөтэй юу? Эсвэл зүгээр л бүхнээс хамааралтай хөдөлгөөнд оршдог уу?
- Ертөнц юунаас үүссэн бэ? Бурхан уу? Аль эсвэл үүсээгүй зүгээр л байгаад байсиймуу?
- Цаг хугацаа, орон зай гэж юу вэ?
- Ертөнц мөхөх үү?
- Ертөнцийн агуу их хүч.
- Эсрэг ертөнц
- Ирээдүйг зөгнөх боломж хийгээд мэргэ таамгийн тухай…

Дангаараа л нэг нийтлэл болчих эдгээр сэдвийг товчлон дэлгэрүүлье.. Ер нь бол номыг нь уншсан нь дээр..


Эцсийн агуу үнэн буюу ертөнцийн нэгдмэл онол
(Хокинг –д 7 хоногт хэдэн арван их нэгдлийн онолын нээлтүүд ирдэг гэжуга..)

Бүх хөдөлгөөн, бодол ч ялгаагүй тодорхой зарчим, ертөнцийн хуулийн дагуу явагддаг. Бүх хорвоо ертөнцийг захирдаг хууль, зарчим, ө/х нээгдсэн нээгдээгүй бүх физикийн хуулийг нэгтгэсэн их нэгдлийн онолыг боловсруулж гаргах нь өнөө үеийн онолын физикчдийн гол зорилго болж байна. Хэрэв ийм онолыг нээчихвэл ертөнц нэгэнт энэ хуулийн дагуу өрнөдөг учраас ертөнцийн ирээдүйн төлөвийг хэлж чадна гэсэн үг юм. (Яг л ньютоны хуулийн дагуу бид дэлхий 10 хоногийн дараа яг хаана байхыг хэлж чаддаг шиг..)
Гэвч энэ онол нь өөрөө олон парадокс үүсгэдэг. Энэ ертөнцийн хуулиндаа өөрсдөө захирагддаг бид тэр хуулиа олох боломжтой юу?
Ертөнцийн хуулийг олох боломжгүй гэдэг нь өөрөө ертөнцийн хууль байвал яахуу? Гэх мэт..

Ямар ч гэсэн манай нэгэн сэтгүүлч (Эрдэнэ. Их гурвалжин гэдэг номны зохиогч) Их нэгдлийн онолыг нээчихсэн юм даг. Тэгэхээр Монголчууд бид нар лав алзахгүй гэсэн үг..

Бүх юм яагаад ийм байна вэ? Арай өөр биш, яагаад яг ийм байна?

Бурхан яг ийм байхаар бүтээцийн.. Яг e=mc2 байхаар, 2 х 2 = 4 байхаар, масстай биесүүд таталцдаг байхаар, пи тоог 3.14 байхаар, хүн нь хүнээ хайрладаг байхаар бүтээцийн..

Үүнээс ондоо нэг тайлбар нь “хүмүүн зарчим” билээ. Үүний нэг үндэслэл нь “хэрэв үүнээс өөр байсан бол бид байхгүй байх байсан” гэдэг юм. Усны молекул яг ийм шинж чанартай байгаа учраас амьдрал үүсэх нөхцөл бүрдэж, улмаар “бид яагаад ийм байна?” гэдэг асуулт тавих чадвартай ухаант хүн бий болжээ. Хэрэв өөр байсан бол яагаад гэдэг асуулт ч байхгүй байх байсан.. гэх мэт...

Эрх чөлөө ба хариуцлага. Бид эрх чөлөөтэй юу? Эсвэл зүгээр л бүхнээс хамааралтай хөдөлгөөнд оршдог уу?

Энэ талаар өмнө бичсэн тул алгаслаа..
Харин Хокины авсан жишээг дурдъяа.. Детирменистик онолоор хүнд хариуцлага хүлээлгэх нь утгагүй болж хувирдаг. Жишээ нь гэмт хэрэгтнийг хулгай хийхэд маш олон зүйл нөлөөлсөн. өссөн орчин, цаг агаар, од гаригийн хөдөлгөөн, уулзсан хүмүүс гээд л тооцох боломжгүй олон зүйлс.. Хэрэв Ганбаа блог дээрээ universe гэсэн бичлэг оруулаагүй бол би үүнийг бичихгүй, би бичээгүй бол та уншихгүй, уншаад төрсөн бодол чинь бодогдохгүй байсан гэх мэт.. Тэгэхээр хулгайч өөрийн эрхгүй хулгай хийсэн болж таарна. Тэгэхээр хулгайчийг шийтгэх нь утгагүй болно.

Энэ жишээн дээр эрх чөлөө ба хариуцлага хоёрын холбоо харагдаж байна.

Ертөнц мөхөх үү?

Бид тэлж буй ертөнцөд амьдарч байна. Дэлхийгээс аль ч зүгт харсан бидний эргэн тойрны галактикууд биднээс асссар хурдтай холдож байгааг машины хурд хэмжигчээр тогтоожээ.. Энэ нь эрт үед ойрхон байжээ гэсэн дүгнэлтэд хүргэж байна.
Ертөнцийн “төгсгөлд” 3 янзын хувилбар байх бөгөөд эхнийх нь тэдгээр цацагдаж буй галагтикууд татагдан буцаж хумиад их нэгдэл болно.
2 –р нь: хоорондох зай нь холдохчгүй, ойртохчгүй төгсгөлгүй сарнина. (Гипербол муруйн хэлбэрээр)
3 –р хувилбар нь прабол хэлбэрээр дахин хэзээ ч нэгдхээргүйгээр сарнина. (Чандрасекар –ийн хязгаараас давбал)
Эхний тохиолдолд ертөнц төгсөнө. Учир нь тэр цэгт цаг хугацаа зогсоно.

Харин манай нар шатаад дуусахад хүн төрлөхтөн там диваажин хоёр луугаа хуваагдаад очих байхдаа..


... үргэлжлэл бий... (унтах минь)

1 comment:

  1. shiitgeh n utgagvi bish harin teriig shuumjleh n ooroo utgagvi ch ym shig yor n utgagvi bolhoor utgagvi ch ym shig ^___^

    ReplyDelete